علت اسهال و استفراغ در سگ و زمان مراجعه به دامپزشک

اسهال و استفراغ در سگ می‌تواند از یک ناراحتی گوارشی موقت، تغییر ناگهانی غذا یا خوردن غذای نامناسب شروع شود؛ اما همین علائم گاهی نشانه انگل، عفونت، مسمومیت، پانکراتیت، انسداد روده یا بیماری‌های جدی‌تر هستند. مهم‌ترین نکته، توجه به شدت و تکرار علائم و وضعیت عمومی سگ است.
اگر سگ فقط یک بار استفراغ کرده یا مدفوعش کمی شل شده ولی همچنان سرحال است، ممکن است مشکل خفیف باشد. در مقابل، استفراغ مکرر، اسهال خونی یا سیاه، بی‌حالی، درد یا ورم شکم، لثه‌های رنگ‌پریده و نشانه‌های کم‌آبی نیاز به ارزیابی سریع دامپزشکی دارند. توله‌ها، سگ‌های سالمند و حیوانات دارای بیماری زمینه‌ای نیز باید با حساسیت بیشتری بررسی شوند.
info اسهال و استفراغ سگ

فهرست مطالب

چرا سگ دچار اسهال و استفراغ می‌شود؟

اسهال و استفراغ خودِ بیماری نیستند، بلکه نشانه‌هایی هستند که می‌توانند در اثر مشکلات دستگاه گوارش یا حتی بیماری سایر اندام‌ها ایجاد شوند. التهاب معده و روده از دلایل رایج است، اما بیماری کلیه، کبد، پانکراس، اختلالات هورمونی و مسمومیت نیز ممکن است همین علائم را ایجاد کنند.
گاهی علت بسیار ساده است؛ مثلاً سگ از سطل زباله غذا خورده، غذای چرب مصرف کرده یا رژیم غذایی او ناگهان عوض شده است. اما از روی ظاهر اولیه همیشه نمی‌توان علت خفیف را از بیماری جدی تشخیص داد.
گروه علت نمونه‌ها سطح نگرانی
غذایی پرخوری، غذای چرب، تغییر ناگهانی غذا، خوردن زباله از خفیف تا جدی
انگلی کرم‌های روده، ژیاردیا و سایر انگل‌ها نیازمند تشخیص و درمان
عفونی بیماری‌های ویروسی یا باکتریایی گاهی بسیار جدی
جسم خارجی اسباب‌بازی، پارچه، استخوان یا اشیای بلعیده‌شده ممکن است اورژانسی باشد
سموم و داروها مواد شیمیایی، گیاهان سمی، برخی داروهای انسانی اورژانسی
بیماری داخلی پانکراتیت، بیماری کبد، کلیه یا آدیسون نیازمند بررسی دامپزشکی

سلامت دستگاه گوارش با تغذیه، کنترل انگل و سبک زندگی ارتباط مستقیم دارد. برای برنامه کامل‌تر، راهنمای جامع مراقبت و سلامت سگ را نیز مطالعه کنید.

علت‌های ساده و شایع اسهال و استفراغ سگ کدام‌اند؟

خوردن غذای نامناسب و تغییر ناگهانی رژیم از شایع‌ترین دلایل مشکلات گوارشی کوتاه‌مدت هستند. استرس نیز می‌تواند به‌خصوص باعث مدفوع شل یا اسهال شود.

۱. تغییر ناگهانی غذای سگ

تغییر سریع برند یا نوع غذا می‌تواند دستگاه گوارش را به هم بریزد. اگر قرار است غذای سگ تغییر کند، انتقال تدریجی معمولاً بهتر از جایگزینی ناگهانی است.

۲. خوردن غذای چرب، زباله یا غذای فاسد

سگ‌ها ممکن است مواد غذایی یا غیرغذایی نامناسب را بخورند. این رفتار می‌تواند فقط یک ناراحتی معده ایجاد کند یا در موارد جدی‌تر باعث پانکراتیت، مسمومیت یا انسداد شود.

۳. خوردن بیش از حد تشویقی

مصرف زیاد تشویقی، غذای سفره یا خوراکی‌های پرچرب می‌تواند باعث اسهال و استفراغ شود. «مخصوص سگ بودن» یک تشویقی نیز به معنی بی‌محدودیت بودن مقدار مصرف آن نیست.

۴. استرس

سفر، پانسیون، تغییر خانه، ورود حیوان جدید یا حتی مراجعه دامپزشکی در برخی سگ‌ها باعث اسهال ناشی از استرس می‌شود. با این حال نباید هر اسهالی را بدون بررسی به اضطراب نسبت داد.

[تصویر: اینفوگرافیک علت‌های رایج اسهال و استفراغ سگ شامل غذا، استرس، انگل و عفونت — Alt: علت اسهال و استفراغ در سگ]

چه بیماری‌هایی باعث اسهال و استفراغ در سگ می‌شوند؟

وقتی علائم شدید، مکرر یا طولانی هستند، دامپزشک به بیماری‌های مهم‌تری فکر می‌کند. عفونت‌ها، انگل‌ها، جسم خارجی، پانکراتیت و بیماری‌های سیستمیک از جمله احتمالات هستند.

انگل‌های داخلی

انگل‌های گوارشی می‌توانند باعث اسهال، کاهش وزن، ضعف و گاهی استفراغ شوند. توله‌ها بیشتر در معرض بعضی آلودگی‌های انگلی هستند و آزمایش مدفوع برای تشخیص اهمیت دارد.

برای برنامه پیشگیری، راهنمای مصرف قرص ضد انگل سگ را ببینید.

پاروویروس

پاروویروس به‌ویژه در توله‌ها و سگ‌های واکسینه‌نشده یک نگرانی جدی است. بی‌حالی، کاهش اشتها، استفراغ و اسهال شدید که ممکن است خونی باشد، نیازمند مراجعه سریع هستند.

جسم خارجی و انسداد روده

بلعیدن جوراب، پارچه، قطعه اسباب‌بازی، استخوان یا اشیای دیگر می‌تواند مسیر دستگاه گوارش را مسدود کند. استفراغ، بی‌اشتهایی، بی‌حالی و درد شکم از علائم احتمالی انسداد هستند و برخی موارد به جراحی نیاز دارند.

پانکراتیت

التهاب پانکراس می‌تواند با استفراغ، کاهش اشتها، بی‌حالی و درد شکم همراه باشد. مصرف غذاهای بسیار چرب یکی از عوامل مرتبط با برخی موارد است، اما تشخیص فقط با علائم امکان‌پذیر نیست.

مسمومیت

خوردن داروهای انسانی، مواد شیمیایی، برخی گیاهان یا خوراکی‌های سمی می‌تواند باعث علائم گوارشی و سپس مشکلات عصبی یا اندامی شود. اگر احتمال مسمومیت وجود دارد، منتظر شدید شدن علائم نمانید.

بیماری‌های کلیه، کبد و غدد

استفراغ و اسهال همیشه از روده شروع نمی‌شوند. بیماری کلیه یا کبد و برخی اختلالات هورمونی مانند بیماری آدیسون نیز می‌توانند علائم گوارشی ایجاد کنند.

تفاوت استفراغ با برگرداندن غذا در سگ چیست؟

استفراغ معمولاً فعال است و با تهوع، آب‌ریزش دهان، حالت عق زدن و انقباض شکم همراه می‌شود. در مقابل، Regurgitation یا برگرداندن غذا معمولاً به شکل منفعل و بدون انقباض شدید شکم رخ می‌دهد.
غذایی که برگردانده می‌شود ممکن است هضم‌نشده و به شکل لوله‌ای باشد، زیرا از مری آمده است. فیلم گرفتن از اتفاق، اگر امکان‌پذیر و ایمن باشد، می‌تواند به دامپزشک در تشخیص تفاوت کمک کند.

رنگ و شکل استفراغ سگ چه معنایی دارد؟

ظاهر استفراغ سرنخ می‌دهد اما به تنهایی تشخیص ایجاد نمی‌کند. غذا، کف، صفرا یا خون می‌توانند در استفراغ دیده شوند و تکرار و وضعیت عمومی سگ از رنگ به تنهایی مهم‌تر است.
ظاهر استفراغ توضیح احتمالی اقدام
غذای هضم‌نشده ممکن است استفراغ زودهنگام یا حتی برگرداندن غذا باشد در صورت تکرار بررسی شود
زرد یا صفراوی وجود صفرا، به‌خصوص در معده خالی ممکن است دیده شود اگر مکرر است، بررسی دامپزشکی
کف سفید غیراختصاصی و دارای علل متعدد بر اساس سایر علائم تصمیم‌گیری شود
خون قرمز خونریزی دستگاه گوارش یا آسیب احتمالی مراجعه سریع
شبیه تفاله قهوه می‌تواند نشان‌دهنده خون هضم‌شده باشد مراجعه سریع

رنگ مدفوع و اسهال سگ چه چیزی نشان می‌دهد؟

رنگ و وجود خون در مدفوع می‌تواند در تعیین محل یا شدت مشکل کمک کند. مدفوع سیاه و قیری یا اسهال حاوی خون تازه از علائمی هستند که باید جدی گرفته شوند.
ظاهر مدفوع اهمیت احتمالی
شل یا آبکی از تغییر غذا تا عفونت و التهاب علل مختلف دارد
مخاط‌دار ممکن است با التهاب روده بزرگ دیده شود
خون قرمز روشن نیازمند توجه و در صورت مقدار زیاد یا علائم همراه، مراجعه سریع
سیاه و قیری می‌تواند نشان‌دهنده خون هضم‌شده باشد و باید سریع بررسی شود
وجود کرم یا قطعات شبیه برنج احتمال آلودگی انگلی؛ نمونه برای دامپزشک مفید است

چه زمانی اسهال و استفراغ سگ خطرناک است؟

شدت و تکرار علائم و حال عمومی سگ تعیین‌کننده‌اند. وجود هم‌زمان استفراغ و اسهال خطر کم‌آبی را بیشتر می‌کند و اگر سگ غذا نمی‌خورد، بی‌حال است یا خون دیده می‌شود، مراجعه نباید به تعویق بیفتد.
Cornell توصیه می‌کند اگر اسهال با استفراغ، بی‌حالی، قطع اشتها یا مدفوع سیاه و قیری همراه است یا طی ۴۸ تا ۷۲ ساعت برطرف نمی‌شود، مراقبت دامپزشکی انجام شود. Merck نیز استفراغ یا اسهال بیش از ۲۴ ساعت را از مواردی می‌داند که باید طی ۲۴ ساعت بررسی شوند.

چه زمانی باید فوراً به اورژانس دامپزشکی مراجعه کرد؟

استفراغ شدید یا طولانی، اسهال شدید خونی، شکم متورم و دردناک، عق زدن بدون خروج محتویات، collapse یا لثه‌های بسیار رنگ‌پریده از علائم اورژانسی هستند.
  • استفراغ مکرر یا شدید و ناتوانی در نگه داشتن آب
  • اسهال شدید با خون قرمز یا مدفوع سیاه و قیری
  • شکم ناگهان متورم یا دردناک
  • عق زدن مکرر بدون بالا آوردن، به‌خصوص همراه با نفخ شکم
  • بی‌حالی شدید، collapse یا عدم توانایی ایستادن
  • لثه‌های سفید یا بسیار رنگ‌پریده
  • مشکل تنفس
  • احتمال خوردن سم، داروی انسانی یا جسم خارجی
  • تشنج یا علائم عصبی همراه
  • توله واکسینه‌نشده با استفراغ و اسهال شدید

کم‌آبی سگ را چگونه تشخیص دهیم؟

استفراغ و اسهال باعث از دست رفتن آب و الکترولیت‌ها می‌شوند و اگر هم‌زمان رخ دهند، کم‌آبی می‌تواند سریع‌تر ایجاد شود. خشکی یا چسبندگی لثه، ضعف، کاهش انرژی و کاهش ادرار می‌توانند هشداردهنده باشند.
تست‌های خانگی مانند کشیدن پوست همیشه دقیق نیستند و در سگ‌های بسیار جوان، سالمند یا چاق می‌توانند گمراه‌کننده باشند. اگر سگ مایعات را بالا می‌آورد یا حال عمومی او ضعیف است، ارزیابی دامپزشکی مطمئن‌تر است.

در اسهال یا استفراغ خفیف سگ در خانه چه کار کنیم؟

اگر سگ بالغ، هوشیار و سرحال است و فقط علائم خفیف و کوتاه‌مدت دارد، می‌توان او را دقیق زیر نظر گرفت؛ اما آب تازه باید در دسترس باشد و هرگونه بدتر شدن علائم نیازمند تغییر برنامه و تماس با دامپزشک است.

کارهای مفید

  1. تعداد دفعات استفراغ و اسهال را یادداشت کنید.
  2. رنگ و وجود خون یا مخاط را بررسی کنید.
  3. آب تازه در دسترس قرار دهید؛ در صورت بالا آوردن آب با دامپزشک تماس بگیرید.
  4. تشویقی، غذای چرب و غذای سفره را حذف کنید.
  5. در صورت نیاز، نمونه تازه مدفوع را برای مراجعه نگه دارید.
  6. اگر احتمال خوردن جسم یا ماده سمی وجود دارد، نام و زمان آن را ثبت کنید.

آیا باید غذای سگ را قطع کنیم؟

توصیه‌های مربوط به ناشتا نگه داشتن بسته به سن، بیماری زمینه‌ای و شدت علائم متفاوت‌اند. برای توله‌ها، سگ‌های کوچک، دیابتی یا بیمار نباید خودسرانه ناشتایی طولانی ایجاد کرد.
پس از کنترل استفراغ، دامپزشک ممکن است وعده‌های کوچک از غذای قابل‌هضم یا رژیم درمانی گوارشی پیشنهاد کند. رژیم خانگی ساده اگر استفاده شود، برای مصرف طولانی‌مدت کامل و متعادل نیست.

چه کارهایی را هنگام اسهال و استفراغ سگ نباید انجام دهیم؟

مهم‌ترین اشتباه، دادن خودسرانه داروی انسانی است. بعضی داروها برای سگ مناسب نیستند، ممکن است با بیماری یا داروی دیگری تداخل داشته باشند یا علائم یک مشکل جدی را پنهان کنند.
  • بدون دستور دامپزشک Imodium یا لوپرامید ندهید.
  • Pepto-Bismol یا بیسموت را خودسرانه استفاده نکنید.
  • داروهای ضدتهوع انسانی را بدون نسخه ندهید.
  • سگ را مجبور به نوشیدن حجم زیاد آب نکنید.
  • اگر احتمال جسم خارجی وجود دارد، برای ایجاد استفراغ خودسرانه اقدام نکنید.
  • در مسمومیت منتظر ظاهر شدن علائم شدید نمانید.
  • وجود خون یا مدفوع سیاه را نادیده نگیرید.

دامپزشک چگونه علت اسهال و استفراغ را تشخیص می‌دهد؟

تشخیص با شرح حال دقیق شروع می‌شود: سن، واکسیناسیون، رژیم غذایی، زمان شروع علائم، دسترسی به زباله یا سم، داروها، احتمال بلع جسم خارجی و تماس با حیوانات دیگر اطلاعات مهمی هستند.

آزمایش‌های احتمالی

  • معاینه فیزیکی و بررسی کم‌آبی و درد شکم
  • آزمایش مدفوع برای انگل‌ها
  • آزمایش خون برای بررسی عفونت، کم‌آبی و عملکرد اندام‌ها
  • آزمایش‌های اختصاصی بیماری‌های عفونی در صورت نیاز
  • رادیوگرافی برای بررسی جسم خارجی یا انسداد
  • سونوگرافی شکم در موارد منتخب
  • آزمایش‌های تخصصی‌تر برای بیماری‌های پانکراس، غدد یا روده در موارد مزمن

درمان اسهال و استفراغ سگ چیست؟

درمان به علت وابسته است و یک نسخه واحد برای همه سگ‌ها وجود ندارد. ممکن است فقط رژیم غذایی و مراقبت حمایتی لازم باشد یا حیوان به مایع‌درمانی، داروی ضدتهوع، درمان انگل، درمان بیماری زمینه‌ای یا حتی جراحی نیاز پیدا کند.
اگر کم‌آبی ایجاد شده باشد، جایگزینی مایعات و الکترولیت‌ها بخش مهم درمان است. آنتی‌بیوتیک نیز برای هر اسهال یا استفراغی ضروری نیست و فقط در شرایطی که دامپزشک تشخیص دهد استفاده می‌شود.

اسهال و استفراغ در توله‌سگ چرا مهم‌تر است؟

توله‌ها ذخایر بدنی کمتری دارند و ممکن است سریع‌تر دچار کم‌آبی و افت وضعیت عمومی شوند. همچنین بیماری‌های عفونی جدی مانند پاروویروس در توله ناقص‌واکسینه باید در نظر گرفته شوند.
اگر توله بی‌حال شده، غذا نمی‌خورد، چند بار استفراغ کرده یا اسهال شدید دارد، منتظر گذشت چند روز نمانید. وضعیت واکسن و ضد انگل را هنگام تماس با دامپزشک اعلام کنید.

اسهال مزمن یا تکرارشونده در سگ نشانه چیست؟

اسهالی که مرتب برمی‌گردد یا برای مدت طولانی ادامه دارد نیازمند بررسی علت زمینه‌ای است. حساسیت یا واکنش غذایی، بیماری‌های التهابی مزمن روده، انگل، مشکلات پانکراس و بیماری‌های سیستمیک از جمله احتمالات هستند.
تغییر مداوم غذا و امتحان کردن چند دارو بدون تشخیص می‌تواند روند بررسی را دشوار کند. ثبت رژیم غذایی، وزن و دفعات علائم اطلاعات ارزشمندی برای دامپزشک ایجاد می‌کند.

چگونه از اسهال و استفراغ سگ پیشگیری کنیم؟

همه موارد قابل پیشگیری نیستند، اما تغذیه پایدار، واکسیناسیون، کنترل انگل و جلوگیری از خوردن زباله یا اشیای غیرخوراکی می‌تواند بسیاری از ریسک‌های رایج را کاهش دهد.
  • غذای جدید را تدریجی جایگزین کنید.
  • غذاهای بسیار چرب و باقی‌مانده سفره را محدود کنید.
  • سطل زباله و مواد شیمیایی را دور از دسترس قرار دهید.
  • داروهای انسانی را در محل امن نگهداری کنید.
  • برنامه واکسیناسیون را کامل کنید.
  • کنترل انگل و آزمایش مدفوع را طبق ریسک انجام دهید.
  • اسباب‌بازی متناسب با جثه انتخاب کنید تا خطر بلع کاهش یابد.
  • در محیط بیرون مراقب خوردن لاشه، زباله و مواد ناشناس باشید.

برای داشتن یک برنامه روزانه سالم‌تر،  تغذیه، فعالیت و مراقبت روزانه از سگ را ببینید.

چک‌لیست تصمیم‌گیری؛ صبر کنیم یا به دامپزشک مراجعه کنیم؟

وضعیت اقدام
یک مدفوع شل، سگ کاملاً سرحال پایش دقیق و حذف خوراکی‌های نامناسب
استفراغ یا اسهال در حال تکرار تماس با دامپزشک
علائم بیش از ۲۴ تا ۴۸ ساعت ادامه دارند معاینه دامپزشکی
استفراغ همراه اسهال و بی‌اشتهایی مراجعه سریع‌تر
خون زیاد یا مدفوع سیاه و قیری مراجعه فوری
شکم متورم + عق زدن بدون استفراغ اورژانس دامپزشکی
ضعف شدید، collapse یا لثه سفید اورژانس دامپزشکی
احتمال سم یا جسم خارجی تماس و مراجعه فوری
توله واکسینه‌نشده با علائم شدید مراجعه فوری و بررسی بیماری عفونی

منابع تکمیلی

جمع‌بندی

اسهال و استفراغ در سگ طیف وسیعی از علل دارند؛ از تغییر غذا و خوردن خوراکی نامناسب تا انگل، عفونت، مسمومیت، پانکراتیت و انسداد روده. بنابراین تصمیم‌گیری فقط بر اساس «یک بار بالا آوردن» یا رنگ مدفوع کافی نیست و باید وضعیت عمومی سگ را هم در نظر گرفت.
اگر علائم خفیف و کوتاه‌مدت‌اند و سگ کاملاً سرحال است، پایش دقیق ممکن است کافی باشد. اما تکرار علائم، بی‌حالی، قطع اشتها، خون در استفراغ یا مدفوع، مدفوع سیاه، درد و ورم شکم، کم‌آبی یا احتمال خوردن سم و جسم خارجی نیاز به مراجعه سریع دارند.
در توله‌سگ، حیوان سالمند یا سگ دارای بیماری زمینه‌ای آستانه مراجعه باید پایین‌تر باشد. همچنین بدون دستور دامپزشک از داروهای انسانی برای قطع اسهال یا استفراغ استفاده نکنید.

سوالات متداول

می‌تواند از ناراحتی غذایی تا عفونت، انگل، مسمومیت، پانکراتیت یا بیماری‌های جدی‌تر علت داشته باشد. هم‌زمانی این دو علامت خطر کم‌آبی را افزایش می‌دهد.

استفراغ مکرر یا شدید، وجود خون، ضعف، درد شکم، کم‌آبی، ناتوانی در نگه داشتن آب یا احتمال بلع جسم خارجی و سم نیازمند بررسی سریع است.

اگر اسهال شدید یا خونی است، مدفوع سیاه و قیری شده، با استفراغ و بی‌حالی همراه است یا بیش از یک تا دو روز ادامه پیدا می‌کند، بهتر است دامپزشک سگ را بررسی کند.

بدون دستور دامپزشک هیچ داروی انسانی ضداسهال ندهید. داروهایی مانند لوپرامید یا بیسموت برای همه سگ‌ها و همه بیماری‌ها مناسب نیستند.

رنگ زرد معمولاً با وجود صفرا مرتبط است و ممکن است در معده خالی نیز دیده شود، اما استفراغ زرد مکرر یا همراه با سایر علائم باید بررسی شود.

خیر. پاروویروس یکی از علل مهم، به‌خصوص در توله واکسینه‌نشده است، اما انگل‌ها، التهاب شدید روده و بیماری‌های دیگر نیز می‌توانند اسهال خونی ایجاد کنند.

آب نباید خودسرانه برای مدت طولانی قطع شود، اما اگر سگ حتی مقدار کم آب را مرتب بالا می‌آورد، باید با دامپزشک تماس گرفت؛ ممکن است به مایع‌درمانی نیاز داشته باشد.

توله‌ها سریع‌تر دچار کم‌آبی و افت وضعیت عمومی می‌شوند و بیماری‌های عفونی جدی مانند پاروویروس نیز در توله‌های ناقص‌واکسینه اهمیت دارند.

این ترکیب می‌تواند با نفخ و پیچ‌خوردگی معده مرتبط باشد و یک وضعیت اورژانسی محسوب می‌شود؛ منتظر بهبود خودبه‌خودی نمانید.